A clase traballadora global na reorganización do capitalismo

Kim Moody -

A participación das rendas do traballo no PIB caeu desde mediados da década de 1970, con altos e baixos. En consecuencia, o das rendas de capital aumentou. A título indicativo, a participación na renda nacional do 10% máis rico aumentou, mentres que a do 50% máis pobre diminuíu en todas as principais economías

 A clase obreira do século XXI é unha clase en formación, nun mundo no que o capitalismo non chegou a ser universal até hai pouco tempo. As forzas motrices contemporáneas detrás desta dinámica foron a globalización desigual do capitalismo e o xurdimento simultáneo de corporacións multinacionais despois da Segunda Guerra Mundial. Outros aspectos desta transformación inclúen a caída da taxa de ganancia que comezou a fins da década de 1960, que empurrou o capital máis aló das súas antigas fronteiras e produciu crises recuorentes; a apertura das vellas economías burocráticas "comunistas" ao capitalismo; e máis recentemente, a profundación das cadeas de valor globais (CVG).

 Segundo a Organización Internacional do Traballo (OIT), a forza laboral mundial aumentou nun 25% entre 2000 e 2019. A poboación "empregada" aumentou de 2.600 a 3.300 millóns (un crecemento do 25%). É probábel que arredor de dous terzos deles, ou pouco máis de 2 mil millóns, pertenzan á clase traballadora.

 Porén, estes traballadores non son só empregados asalariados. Moitos son considerados traballadores por "conta propia" ou independentes e, de feito, están encerrados na relación capital-emprego a través das cadeas de valor nacionais e mundiais ou de subministraicónque caracterizaron o crecemento capitalista desde hai tempo. Os traballadores independentes con frecuencia son clasificados así polos empregadores para evitar impostos, prestación e responsabilizarse destes traballadores. As mulleres teñen moitas máis probabilidades que os homes de ter un emprego informal.

Cadeas de valor

 Estas cadeas de submnistración dominadas polas empresas non só conectan as economías do Sur coas multinacionais. Reconfiguran a economía local e a forza laboral de acordo coas necesidades das empresas. Aínda que a maioría dos traballadores dun país non están directamente vinculados a unha cadea de valor empresarial, os niveis de informalidade, salarios, ritmo de traballo e equilibrio de xénero son na súa maioría fixados pola dinámica e ritmos das multinacionais.

 Por exemplo, na India, o crecemento do sector manufactureiro incrementou o sector informal porque é máis barato abastecerse directamente dos produtores de materias primas e contratar traballadores domésticos, un sector no que as mulleres proporcionan tanto traballo (mal) remunerado como traballo reprodutivo non remunerado que reduce o custo de cada traballador.

 En xeral, contrariamente á noción de economía “postindustrial”, a forza de traballo industrial (manufactura, construción e minaría) aumentou de 536 millóns a 755 millóns de persoas durante este período. Isto non inclúe os traballadores do transporte, as comunicacións e os servizos públicos, que tamén son esenciais para a produción de bens e sumaron 226 millóns de traballadores adicionais en 2019. En conxunto, este "núcleo" industrial representa o 41% da forza de traballo non agrícola mundial en 2019.

A xeografía das desigualdades

 Con todo, o crecemento da produción mundial e, polo tanto, da súa forza de traballo, non se distribúe uniformemente en todo o mundo. Aínda que os países desenvolvidos seguen producindo a maior parte do valor engadido na manufactura (VAM), os países en vías de desenvolvemento aumentaron a súa participación do 18% en 1990 a arredor do 40% en 2019, mentres que os países industrializados pasaron do 79% ao 55% no mesmo período. Só China creceu de arredor do 5 por cento da produción mundial do VAM en 2000 ao 20 por cento en 2018.

 Ao mesmo tempo, o desprazamento e a desposesión produciron unha crecente poboación migrante internacional. O número de persoas que viven fóra do seu país de orixe aumentou de 173.588.441 en 2000 a 271.642.105 en 2019, un aumento do 57%. Aproximadamente 111 millóns de persoas están clasificadas pola Organización Internacional para as Migracións como traballadores migrantes, e envían 689.000 millóns de dólares en remesas aos seus países de orixe (cifras de 2018).

 O capital no seu conxunto tivo éxito grazas aos cambios xeográficos, os avances tecnolóxicos, a reorganización da produción e o proceso de traballo e mesmo as crises do sistema no seu conxunto. A participación das rendas do traballo no PIB caeu desde mediados da década de 1970, con altos e baixos. En consecuencia, o das rendas de capital aumentou. A título indicativo, a participación na renda nacional do 10% máis rico aumentou, mentres que a do 50% máis pobre diminuíu en todas as principais economías.

 Gran parte desta maior desigualdade debeuse ao devalar relativo dos sindicatos e ao estancamento dos salarios, os continuos aumentos da produtividade manufactureira en todo o mundo e o crecente emprego de traballadores formais e informais con salarios baixos. Estas tendencias contribuíron a un aumento das taxas de explotación en todas as partes.

Tecnoloxía e control laboral

 Para centos de millóns de traballadores en todo o mundo, o traballo segue sendo principalmente un esforzo físico esgotador, aparentemente afastado do réxime de alta tecnoloxía da automatización e a xestión dixital que aumentou a intensificación do traballo.

 O que máis cambiou na natureza do traballo nas últimas dúas décadas é o grao, a penetración e a aplicación de tecnoloxías dixitais que controlan, cuantifican, estandarizan, modulan, rastrexan e dirixen o traballo de individuos e grupos. Todo iso transcende os esforzos do taylorismo para cuantificar, fragmentar, normalizar e así controlar o traballo individual e colectivo, independentemente do produto ou servizo que produza. A dixitalización de moitas tecnoloxías relacionadas co traballo significa que o traballo se pode medir e dividir en nanosegundos, a diferenza dos minutos e segundos de Taylor. Tamén significa que se cuantifican todos os aspectos do traballo. A simplificación a través da cuantificación permite medir a velocidade e os ritmos de traballo.

 Todo isto se aplica aos servizos xa transformados no século XX, que pasou de servizos domésticos e traballos realizados por comerciantes locais ou pequenas empresas a provedores corporativos, logo reorganizados de acordo con principios citados e agora controlados dixitalmente, desde centros de chamadas até hoteis e mantemento de edificios. As medidas dixitais actuais tamén se aplican ao traballo profesional en áreas como a saúde e a educación. Os datos dos traballadores recompílanse e logo utilízanse na súa contra. Así, os profesores son avaliados polas puntuacións dos seus estudantes (supostamente “produtos” do profesor) en probas estandarizadas baseadas en "coñecementos estandarizados", e vense obrigados a "ensinar para avaliar". Actualmente, as enfermeiras de hospital poden ser rastrexadas por GPS e dirixidas por sistemas algorítmicos de apoio ás decisións clínicas que recomendan tratamentos estándar. Ou, en ambos os casos, poden ser substituídos por traballadores menos cualificados e menos custosos que realicen tarefas estandarizadas.

 Amazon é o exemplo máis citado de traballadores controlados dixitalmente. Un estudo recente dun centro loxístico de Amazon en California describiu o contexto no que traballan os empregados. En instalacións idénticas en todo o mundo, o traballo é guiado por escáneres e computadoras portátiles que rastrexan, cronometran e guían os traballadores ata o produto correcto. Os traballadores teñen dereito a trinta minutos "fóra de servizo" por quenda, é dicir, cando non se están movendo. Ademais, son empurrados por robots que tamén seleccionan produtos.

 A tecnoloxía, os patróns de emprego e os fluxos de bens, servizos e capital que caracterizan a produción e dan forma ao mundo do traballo, á súa vez, dependen dunha infraestrutura física internacional cada vez máis extensa. Estes corredores de capital consisten principalmente en estradas, camiños de ferro, rutas marítimas, portos, oleodutos, aeroportos e almacéns tradicionais. Pero agora inclúen enormes grupos de instalacións e man de obra de loxística urbana, quilómetros de cables de fibra óptica, centros de datos aplicados e almacéns reconfigurados para o movemento dos produtos en lugar do seu almacenamento.

 

[Artigo tirado do sitio web Sin Permiso, do 16 de febreiro de 2021]

Volver