Trump volveu a pór en tensión os europeos. Nesta ocasión, anunciou a retirada duns 5.000 soldados de Alemaña como parte dunha decisión do Pentágono motivada pola disputa pública de Trump co chanceler alemán Friedrich pola da guerra de Irán. O recorte supón aproximadamente o 14 % dos preto de 35.000- Merz 36.000 soldados estadounidenses actualmente radicados en Alemaña, e pénsase que se vai levar a cabo nun prazo de seis a doce meses, devolvendo os niveis das forzas estadounidenses aos que tiñan antes da guerra da OTAN contra Rusia en Ucraína en 2022. Trump insinuou que se poderían producir máis recortes. Cualificou a medida como un «castigo» polas críticas de Merz á xestión da guerra por parte de Washington, incluída a afirmación de Merz de que Irán «humillara» os Estados Unidos.
Isto forma parte dunha ofensiva máis ampla que Trump emprendeu contra os aliados da OTAN nas últimas semanas, pola súa negativa a enviar forzas navais para axudar a abrir o estreito de Ormuz. Dixo aos membros da OTAN que «terán que empezar a aprender a defenderse por si mesmos» porque «os EUA xa non estará aí para axudalos, do mesmo xeito que vostedes tampouco non estiveron aí para nós». Trump tamén ameazou con retirar tropas de Italia e España, e volveu formular a posibilidade de que os EUA abandonen a OTAN por completo. Cando se lle preguntou nunha recente entrevista se reconsideraría a pertenza dos EUA á alianza, Trump respondeu: «Oh, si, diría que [iso] vai máis aló dunha reconsideración».
Neste contexto, o amplo programa de rearmamento de Alemaña é presentado amplamente como un paso positivo na dirección correcta: Europa finalmente se fai cargo da súa propia seguridade. Pero, sostense este discurso? E até que punto hai que tomar en serio a ameaza dos EUA de abandonar a OTAN? Unha análise máis polo miúdo revela un panorama moi diferente.
O mes pasado, Alemaña publicou a súa primeira estratexia militar oficial, presentada por Boris Pistorius, ministro de Defensa do país. O seu principal obxectivo é transformar a Bundeswehr no «exército convencional máis forte de Europa» para 2035, e nunha forza «tecnoloxicamente superior» para 2039, coa República Federal situada como a principal potencia militar do continente e o socio principal dos seus aliados europeos. Para logralo, a estratexia prevé un rearmamento masivo con armas de longo alcance, un amplo despregamento de intelixencia artificial, automatización e sistemas autónomos, e unha forza total –incluídas as reservas– de 460000 soldados. A reserva formúlase explicitamente como unha ponte cara á sociedade civil, o que indica unha intención de ampliar a militarización social.
A estratexia suscitou reaccións moi diverxentes. Algúns aclámana como un paso longamente esperado para liberar Alemaña –e, por extensión, Europa– da tutela militar estadounidense, dada a aparente «desvinculación» dos EUA da OTAN. Outros vena como un perigoso rexurdimento do nacionalismo militar alemán, que evoca o capítulo máis escuro da historia europea do século XX. Ambas as interpretacións pasan por alto o esencial. O rearmamento de Alemaña non está deseñado para facer que o país sexa máis soberano militarmente –para ben ou para mal–. Está deseñado para elevar o papel de Alemaña como «vasalo en xefe» dentro da estrutura de mando da OTAN controlada polos EUA. Neste sentido, a disputa entre Trump e Merz debería considerarse pouco máis que teatro político.
O propio documento déixao claro. Unha das súas frases chave reza: «A OTAN débese volver máis europea para seguir sendo transatlántica». O papel de Alemaña non se concibe simplemente como o dun actor militar de primeira liña, senón como o centro loxístico e estratéxico da OTAN: o nodo que une Europa Oriental, Central e Occidental, á vez que mantén a conexión transatlántica con Norteamérica. Noutras palabras: Alemaña débese rearmar para soster a hexemonía estadounidense no continente. Facendo paráfrase dunha famosa frase da novela italiana Il gatopardo: «Todo ten que cambiar para que todo poida seguir igual».
Isto quedou explícito nunha recente publicación en X de Elbridge Colby, subsecretario de Defensa dos EUA. Colby acolleu con satisfacción a nova estratexia militar de Alemaña como unha reivindicación da presión exercida por Trump sobre os aliados europeos para que se rearmaran, enmarcándoa como un paso cara ao que el denomina «OTAN 3.0». O seu argumento principal é que Europa, liderada por Alemaña, debe converter agora os Compromisos da Haia --nos que os europeos se comprometeron a un investimento histórico en defensa, co obxectivo de destinar o 5 % do seu PIB a defensa para 2035-- en capacidade militar concreta.
Citou con aprobación ao secretario xeral da OTAN, Rutte: «Sistemas de defensa aérea, drons, munición, radares, capacidades espaciais: iso é o que nos manterá a salvo». No que respecta especificamente a Alemaña, Colby presentou a nova estratexia militar como proba de que Berlín estaba finalmente dando un paso á fronte tras «anos de desarmamento», sinalando que o rebautizado Departamento de Guerra xa estaba a colaborar estreitamente cos alemáns para acelerar a transición.
A propia estratexia, tal e como a citou Colby, recoñece que Washington «está a desprazar cada vez máis o seu enfoque estratéxico cara ao hemisferio occidental e o Indo-Pacífico» e exixe dos aliados que «intensifiquen os seus esforzos para salvagardar a súa propia seguridade». Alemaña, neste contexto, debe converterse nun «aliado militar aínda máis forte dos EUA» precisamente porque este país está a reorientar os seus esforzos cara a outros lugares.
Isto non é máis que unha reformulación da «división do traballo» que o secretario de Defensa estadounidense, Pete Hegseth, anunciou ao comezo mesmo da administración Trump. Deixou claro que os EUA necesitaban reorientarse cara a outros lugares –agora sabemos que se refería a Irán e, en última instancia, a China– e que, por tanto, Europa tería que asumir a responsabilidade de «xestionar a súa propia seguridade», o que significa manter a presión sobre Rusia a través de Ucraína. Europa obedeceu debidamente: aumentou o seu gasto en defensa e redobrou o seu apoio a Kiev, mesmo mediante o préstamo de 90000 millóns de euros recentemente aprobado. Agora estamos a asistir á progresión natural desa lóxica, a medida que Europa asume toda a carga financeira para a continuación da guerra por poder contra Rusia.
En resumo, os EUA non se están «desvinculando de Europa»; simplemente están a exixir que Europa contribúa máis á OTAN, á vez que o imperio permanece firmemente co control da estrutura de mando da Alianza –en definitiva, que Europa pague máis pola súa propia subordinación.
Isto require unha reavaliación da estratexia xeral de Trump cara a Rusia. Aínda que é acusado habitualmente de «tranquilizar a Putin» –con críticos que citan o seu corte do financiamento estadounidense a Ucraína e os seus intentos (errados) de negociar un acordo de paz–, a realidade é máis complicada. Washington leva moito tempo tratando de obrigar a Europa a desvincularse do gas ruso e substituílo por GNL estadounidense, e a guerra en Ucraína permitiulles logralo –até tal punto que hai que se preguntar se a estratexia estadounidense de décadas en Ucraína, desde axudar a derrocar o goberno elixido democraticamente en 2014 até atraer firmemente o país á órbita informal da OTAN, non foi deseñada precisamente para atraer os rusos á guerra.
O bombardeo do gasoduto Nord Stream debe entenderse sempre como parte desta estratexia. Isto faise aínda máis evidente á luz da última Estratexia de Seguridade Nacional dos EUA, publicada en novembro de 2025, que designa o «dominio enerxético estadounidense» nos sectores do petróleo, o gas, o carbón e a enerxía nuclear como unha prioridade estratéxica máxima, enmarcando explicitamente a expansión das exportacións enerxéticas estadounidenses como un medio para «proxectar poder».
Esta lóxica ilumina non só as campañas militares dos EUA contra Venezuela e Irán, senón tamén porque, co fin de manter a Europa dependente da enerxía estadounidense e separada das subministracións rusas, Washington ten un interese estrutural en manter a guerra por poder. Por tanto, é fácil concluír que os EUA nunca foron sinceros nas súas intencións de facer as paces con Rusia. A única diferenza hoxe en día é que a guerra se libra agora non só a través de Ucraína, senón a través da propia Europa.
Neste contexto, as aparentes «ameazas» dos EUA de abandonar a OTAN –e o programa de rearmamento da clase dirixente europea, sobre todo o de Alemaña– revélanse como compoñentes da mesma estratexia: manter a Europa subordinada ás prioridades xeopolíticas estadounidenses. A nova estratexia militar alemá non é máis que o cumprimento por parte de Berlín do papel que Washington lle asignou: manter a liña fronte a Rusia mentres os EUA se orientan cara ao Indo-Pacífico e o hemisferio occidental. Isto non é nacionalismo, militar nin de ningún outro tipo, senón todo o contrario: o menoscabo dos intereses fundamentais alemáns e europeos a mans dunha elite transnacional.
Neste contexto, Alemaña debe entenderse como o alicerce dun novo núcleo europeizado da OTAN, composto por Alemaña, Francia, o Reino Unido –e o que queda da propia Ucraína (aínda que formalmente quede fóra da alianza)–. Isto tamén reflicte un designio estadounidense de longa data. No seu libro de 1997 O gran taboleiro de xadrez, o influente diplomático polaco-estadounidense Zbigniew Brzezinski predixo que «a colaboración política franco-alemá-polaco-ucraína... podería evolucionar cara a unha asociación que potencie a profundidade xeoestratéxica de Europa», engadindo que «o obxectivo xeoestratéxico central dos EUA en Europa pode resumirse de forma moi sinxela: consolidar, a través dunha asociación transatlántica máis xenuína, a cabeza de ponte dos EUA no continente euroasiático».
Isto debería disipar calquera idea residual de que o que estamos a presenciar equivale a un avance cara á autonomía estratéxica alemá ou europea. Non é casualidade que a nova estratexia militar de Alemaña identifique a Rusia como «a ameaza máis grave e inmediata» para a seguridade europea –unha afirmación que forma parte dunha narrativa europea máis ampla que advirte dunha guerra inevitábel con Moscova nos próximos anos. A primeira vista, esta postura antirrusa podería parecer que reflicte unha posición claramente «europea», aparentemente en desacordo coa postura pública de Washington. Pero isto é en gran medida unha ilusión. Non só o establishment transatlántico europeo interiorizou a fondo as prioridades estratéxicas dos EUA, senón que a xerarquía de mando da OTAN deixa clara a verdadeira cadea de mando.
O control operativo real da guerra por poder contra Rusia segue estando firmemente en mans anglonorteamericanas. Na cúspide atópase o Cuartel Xeral Supremo das Potencias Aliadas en Europa (SHAPE) en Mons, Bélxica, que traduce as decisións políticas en obxectivos militares. O Comandante Supremo Aliado en Europa (SACEUR) –sempre un xeneral estadounidense, que acumula o cargo de comandante do Mando Europeo dos EUA– diríxeo xunto cun adxunto británico. Un xeneral alemán coordina o traballo do Estado Maior en calidade de xefe de Estado Maior, pero a toma de decisións efectiva recae nos dous mandos superiores.
Por baixo do SHAPE, o mando operativo divídese en dúas ramas: tres Mandos de Forzas Conxuntas (JFC), os verdadeiros comandantes de teatro para operacións a grande escala, e tres Mandos de Compoñentes que abarcan o aire (Ramstein, Alemaña), a terra (Esmirna, Turquía) e o mar (Northwood, Reino Unido). MARCOM, o mando marítimo, estivo tradicionalmente baixo liderado británico, pero EEUU asumiu recentemente o seu control, situando os tres mandos de compoñentes baixo mando estadounidense –unha consolidación significativa que pasou en gran medida desapercibida–. Mesmo cando un oficial europeo dirixe un JFC –como no caso do mando do JFC de Nápoles, que recentemente pasou dos EUA a Italia–, a dirección estratéxica xeral segue baixo control estadounidense; os comandantes dos JFC executan os obxectivos fixados polo SHAPE.
Outras dúas dependencias estruturais reforzan o dominio estadounidense. A primeira é o concepto C4ISR de Mando, Control, Comunicacións, Informática, Intelixencia, Vixilancia e Recoñecemento: os aliados europeos dependen case por completo das plataformas satelitais, aéreas e marítimas dos EUA para a intelixencia, a vixilancia e a selección de obxectivos en tempo real --que en conxunto representan a columna vertebral da capacidade de combate da OTAN; outra cousa é que sexan útiles--.
De feito, incluso o Wall Street Journal recoñeceu que as poucas operacións de ataque en profundidade de Ucraína dentro de Rusia –incluídas, recentemente, as dirixidas contra varias instalacións de produción de petróleo– non poderían levar a cabo sen a intelixencia e as capacidades satelitais estadounidenses. A segunda dependencia, menos visíbel no debate público pero potencialmente máis transcendental, é a densa presenza de oficiais de Estado Maior estadounidenses integrados na estrutura de mando da OTAN en todos os niveis da xerarquía, o que outorga a Washington un control institucional que ningún cambio nos títulos de mando pode desprazar facilmente.
Todo isto debería disipar calquera idea de que os EUA non está profundamente involucrados na guerra de Ucraína –ou de que teñen a intención de abandonar a OTAN e «desvincularse» verdadeiramente de Europa. Máis aló da arquitectura de mando, os EUA operan numerosas bases e instalacións militares en todo o continente, tanto no marco da OTAN como baixo control estadounidense exclusivo, que son indispensábeis para a súa proxección de poder a escala mundial. A base aérea de Ramstein en Alemaña –que alberga uns 16 000 soldados– funciona como centro de control do tráfico de drons militares a escala mundial, á vez que coordina as operacións aéreas estadounidenses en Europa, África e Oriente Medio.
Unha recente investigación de The Wall Street Journal confirmou que, a pesar das protestas públicas dos líderes europeos, as bases estadounidenses en todo o continente funcionaron como infraestrutura esencial para a guerra dos EUA contra Irán. Tal e como se expresa no artigo, «Europa segue sendo a base da proxección da forza estadounidense no mundo». Incluso o dobregado secretario xeral da OTAN, Rutte, describiu recentemente o propósito da OTAN como unha «plataforma de proxección de poder para os EUA».
Outro elemento é o que os analistas denominan os «dividendos ocultos» da OTAN: os contratos e pedidos para as industrias de defensa estadounidenses. Esta rede de 1.300 acordos entre os 32 Estados membros que establecen as normas para as armas e o equipamento da OTAN –que abarcan desde os calibres de munición até os diámetros dos depósitos de combustíbel– foi imposta orixinalmente por Washington e favorece de maneira abafadora o complexo militar-industrial estadounidense.
O rearmamento alemán e europeo, por tanto, no contexto dunha OTAN supostamente máis «europea», non está a reforzar a autonomía europea, senón a erosionala aínda máis. Non só converte a Europa en cómplice das aventuras militares cada vez máis temerarias de Washington, como demostra a guerra de Irán, senón que, o que é aínda máis grave, está a levar o continente cara a unha confrontación potencialmente catastrófica con Rusia.
Moscova está a observar e respondendo en consecuencia. Nun recente discurso, o ministro de Asuntos Exteriores Lavrov declarou abertamente: «Declaróusenos abertamente a guerra. O réxime de Kiev está a ser utilizado como punta de lanza. Con todo, todo o mundo é consciente de que esta punta é inutilizábel sen as subministracións occidentais de armas, datos de intelixencia, sistemas de satélites, adestramento de persoal militar e moito máis». Lavrov engadiu que os líderes occidentais están a preparar activamente aos seus cidadáns para a guerra con Rusia –utilizando a Ucraína para gañar tempo– e que Rusia se toma a ameaza moi en serio. Non se pode esaxerar o perigo do camiño que estamos a percorrer.
Cómpre facermos unha última observación. O historiador francés Emmanuel Todd argumentou que gran parte do que hoxe se considera nacionalismo en Occidente –desde Alemaña até Xapón–é, de feito, unha forma de nacionalismo «imaxinario»: vasalaxe cara aos EUA disfrazada de soberanía. Contrasta isto co nacionalismo «real», unha política xenuinamente orientada á soberanía que hoxe en día brilla pola súa ausencia. O neomilitarismo alemán, como se argumentou aquí, encaixa perfectamente na primeira categoría.
Pero isto non significa que un «verdadeiro» nacionalismo alemán –coas súas conseguintes aspiracións de hexemonía continental– non poida rexurdir. A militarización da sociedade alemá e o endurecemento do sentimento antirruso son fenómenos reais e cada vez máis profundos. Despois de todo, existe un precedente histórico. Hai un século, a clase dirixente anglo-norteamericana tolerou o rearmamento militar nazi como baluarte antisoviético, só para que o monstro alemán acabase zafándose do seu control.
O contexto interno alemán actual é, obviamente, moi diferente. E, por suposto, pódese argumentar, e esperar, que un «verdadeiro» nacionalismo alemán recoñecería que os intereses xenuínos do país residen na paz e non na guerra. Aínda así, os paralelismos son imposíbeis de ignorar.
[Artigo tirado do sitio web La Haine, do 22 de maio de 2026]