China 2020: Unha introdución

John Bellamy Foster -

Todos os indicios apuntan a que China busca defender os elementos estratéxicos non capitalistas do seu sistema como resposta á crecente hostilidade do capital imperial no centro da economía mundial

 A historia do capitalismo estivo marcada por loitas periódicas pola hexemonía da economía mundial, o que levou a unha serie de guerras mundiais que se prolongaron durante séculos(1). No século XXI, todos os indicios apuntan a outro período similar de loita hexemónica, esta vez entre Estados Unidos e China, aínda que complicado neste caso polos aspectos únicos e indeterminados da formación social chinesa posrevolucionaria, que non é nin de todo capitalista nin de todo socialista. En palabras do influente presidente do Consello de Relacións Exteriores, Richard Haass, un arquitecto chave da estratexia da "América imperial" da administración de George W. Bush, que escribiu en agosto de 2020, as "posibilidades dunha segunda guerra fría [con China] son... moito máis altas que hai uns meses. Peor aínda, as posibilidades dunha guerra real ... tamén son maiores". Tampouco hai ningunha dúbida real na mente de Haass sobre a causa, á que se refire como a inevitábel "fricción entre poderes establecidos e emerxentes"(2). A actual guerra comercial de Estados Unidos contra China está deseñada explicitamente para obrigar as corporacións multinacionais na tríada de Estados Unidos/Canadá, Europa e Xapón a eliminar os elos chave de produción nas súas cadeas globais de produtos básicos de China e recolocalos en lugares de baixos salarios. Países sometidos á esfera imperial dominante, como A India e México, nun intento por debilitar a China e restablecer a inigualábel hexemonía estadounidense sobre a economía mundial(3).

 O secretario de Estado estadounidense Michael Pompeo, expresando os sentimentos actuais da clase dominante estadounidense, referiuse en xullo de 2020 ás "propostas do Partido Comunista Chinés [PCCh] para a hexemonía" sobre a economía mundial, substituíndo o século estadounidense por un "século chinés". Ante o rápido ascenso de China e o que Pompeo chama "a ameaza de China", Washington e os seus aliados están a promover o que nos círculos de política exterior se chama unha estratexia de guerra híbrida de intervencións políticas, ideolóxicas, tecnolóxicas e financeiras, así como intensificadas. presións militares, deseñadas para frear ou mesmo deter por completo o avance de China e subordinalo unha vez máis ao poder hexemónico de Estados Unidos(4). As críticas de Estados Unidos a China aceleráronse desde a chegada da Covid-19, con Donald Trump referíndose repetidamente ao "virus de China", co apoio xeral dos medios de comunicación, unha acción de propaganda que logrou xerar opinións desfavorábeis cara a China entre case tres cuartos da poboación estadounidense(5).

 En lugar de depender simplemente dunha á da clase dominante estadounidense, esta postura belixerante contra China agora foi adoptada por ambas as partes dentro do duopolio político. Conta co apoio de numerosas corporacións multinacionais estadounidenses e intereses monetarios que temen as consecuencias para as súas propias posicións económicas globais da minguante dominación imperial estadounidense asociada co ascenso de China. Moitas empresas, que se enfrontan a arancelies elevados e a unha crecente incerteza económica, agora buscan trasladar a súa produción fóra de China(6). Naturalmente, algunhas grandes corporacións multinacionais, nomeadamente no sector de alta tecnoloxía, están preocupadas pola perda de acceso ao enorme e lucrativo mercado chinés. Aínda así, se hai algún sector substancial de capital estadounidense que se opoña á actual Nova Guerra Fría contra China, até o de agora permaneceu en silencio.

 Este cambio estratéxico xeral lonxe de China, deseñado para debilitala co fin de restaurar o dominio unipolar de Estados Unidos na economía mundial, combínase cunha das maiores acumulacións militares de Estados Unidos na historia, coa administración Trump solicitando un orzamento de "defensa" de 705.000 millóns de dólares para o ano fiscal 2021, dirixido explicitamente contra China e Rusia(7). O enfoque de Washington en China está ideoloxicamente xustificado polos intentos deste último de dominar o Mar de China Meridional (dentro da súa esfera de interese rexional). Pero ten as súas raíces máis profundas no que figuras como Peter Navarro, a cargo da política comercial de Estados Unidos na administración Trump, se refire abertamente ás próximas guerras hexemónicas con China(8). Neste contexto, Washington está tentando con determinación levar a India a unha nova alianza do Indo-Pacífico como xeito de limitar militarmente a China(9).

 Este cambio na gran estratexia imperial por parte da hexemonía estadounidense débese ao espectacular salto económico de China: unha economía que crece ao 6% anual duplica o seu tamaño aproximadamente cada doce anos, mentres que unha economía que crece ao 2% duplícase aproximadamente cada trinta anos e cinco anos. Ademais, hai indicios recentes de que China logrou diminuír o nivel de renda imperial que West lle vén esixindo continuamente como prezo do seu crecemento, ao mesmo tempo que rompe co monopolio tecnolóxico das corporacións occidentais. Polo tanto, China emerxeu como unha superpotencia económica aparentemente imparábel, agora a segunda economía máis grande do mundo, mesmo se en moitos sentidos segue sendo un país relativamente pobre medido en ingresos per capita.

 Que de vulnerábel é Beijing ás accións da tríade liderada por Washington? Unha estratexia da chamada "contención" ou illamento de China, como nos anos da Guerra Fría do século XX, xa non é posíbel porque a produción chinesa é parte integral de toda a economía global. Como di Pompeo, "non se trata de contención ... A China comunista xa está dentro das nosas fronteiras [económicas]". Máis ben, sinala, a estratexia de Estados Unidos é derrotar a China na Nova Guerra Fría rompendo o control do PCCh, que foi fundamental para o avance de China. Polo tanto, os ataques de Washington á economía chinesa exprésanse principalmente como ataques ao PCCh. O obxectivo é danar a credibilidade do Partido, explotando as súas contradicións externas e internas e debilitando o Estado chinés. Isto permitiría a Estados Unidos e ao capital financeiro monopolista mundial moverse co apoio dos intereses internos de China e reestruturar o estado e a economía de China de tal xeito que asegure o dominio continuo de Estados Unidos (e Occidente), nunha variante do desmantelamento da Unión Soviética(10).

 Porén, China presenta enormes barreiras externas e internas que se interpoñen no camiño desta nova estratexia imperial. Está conectada en forma de rede a toda a economía mundial capitalista. A iniciativa da Ruta da Seda de Beijing está expandindo a posición xeopolítica global de China de xeito que semella irreversíbel. Así e todo, moito aínda depende de se China no futuro persegue un modo horizontal ou xerárquico-imperialista na relación cos países do Sur Global.

 Mesmo máis importante que as relacións xeopolíticas externas para determinar o futuro de China é o legado interno da revolución chinesa. O PCCh conserva un forte apoio da poboación chinesa. Ademais, a pesar do desenvolvemento dos diversos mantos do capital en China, unha serie de variábeis estratéxico-económicas chave, relacionadas co socialismo, libérano en parte da “centrifugalidade antagónica” que explica a “incontrolabilidade” do capitalismo como sistema de reprodución social metabólico(11). O sector non capitalista da economía chinesa inclúe non só un gran sector de propiedade estatal, senón tamén o control estatal das finanzas a través de bancos de propiedade estatal e a ausencia continua de propiedade privada da terra.

 A propiedade estatal substancial das infraestruturas básicas e as finanzas permitiu a continuación da planificación económica en áreas chave, asociada a unha taxa de investimento moito máis alta. Ao mesmo tempo, a propiedade estatal dos bancos foi a base do control de China da súa moeda e a súa capacidade para se defender da hexemonía financeira do dólar(12). Como Samir Amin afirmou pouco antes do seu pasamento, para China eliminar o control estatal das finanzas bancarias significaría desarmarse economicamente, simplemente entregando ao centro imperial do capital mundial a arma mesma coa que o modelo de desenvolvemento chinés sería destruído(13).

 A propiedade social da terra en China, que no agro aínda é parcialmente administrada colectivamente polas comunidades aldeás, aínda que a situación actual, tras a introdución do sistema de responsabilidade familiar a partir de 1979, está moi lonxe da produción comunal anterior, contribuíu ao éxito da agricultura campesiña chinesa, que hoxe lle permite producir alimentos para o 22 por cento da poboación mundial no 6 por cento da terra cultivábel do mundo. A tenza socialista da terra é tamén o contexto crucial no que se está desenvolvendo un anovado movemento de reconstrución rural de base. O movemento de reconstrución rural é posíbel grazas ás bases non capitalistas de gran parte da sociedade rural chinesa, o que leva a unha loita popular continua para satisfacer as necesidades colectivas. Isto fortaleceuse desde 2017 coa estratexia de revitalización rural do goberno. Calquera que sexa a demanda de China para avanzar no seu obxectivo de forxar unha "civilización ecolóxica" comeza con esa revitalización rural.

 Cal é logo a estratexia do propio liderado chinés neste contexto histórico xeral hoxe? Non é posíbel tirar conclusións definitivas neste momento. No pasado, tanto a propiedade colectiva da terra como a propiedade estatal dos medios de produción, en particular os grandes bancos, foron atacados polo Estado e os intereses privados, pero finalmente foron defendidos. A economía chinesa caracterízase en gran medida por unha crecente desigualdade e unha crecente financeirización. Inclúe un enorme sector privado no que os traballadores migrantes son explotados con frecuencia a niveis moi extremos, como partes das cadeas mundiais de produtos básicos vinculados ao Norte global a través de corporacións multinacionais. Irónicamente, é o papel fundamental de China na arbitraxe laboral global que beneficia ao capital monopolista xeneralizado o que agora está sendo atacado polo capital no centro do sistema, debido á ameaza que agora representa para a hexemonía estadounidense, o que obriga a China a buscar un camiño alternativo(14).

 Nesta situación global rapidamente cambiante, o presidente chinés Xi Jinping sinalou recentemente a importancia de revivir o papel da economía política marxista en China e o rexeitamento dos extremos neoliberais da economía neoclásica xunto coa reafirmación da importancia da propiedade estatal e a revitalización rural dentro da economía en xeral(15). Todos os indicios apuntan a que China busca defender os elementos estratéxicos non capitalistas do seu sistema como resposta á crecente hostilidade do capital imperial no centro da economía mundial. A resposta de China á Covid-19, empregando o modelo de "guerra popular revolucionaria" como unha forma de alentar a autoorganización da poboación nas súas localidades, foi un éxito rotundo, apuntando á solidez interna da política e o potencial revolucionario protagónico da súa xente(16).

 Neste contexto complexo, pensamos que o elemento chave é comprender a realidade dinámica de China a través da análise marxista crítica e o recoñecemento da “simple posibilidade” no “tempo histórico” dun cambio radical e igualitario renovado(17).

_______________________________________________________________________________________

Notas:

(1) Véxase Immanuel Wallerstein, The Politics of the World-Economy (Cambridge: Cambridge University Press, 1984), 37-46.

(2) Richard N. Haass, "To the Brink with China", Council on Foreign Relations, 13 de agosto de 2020. Despois de recoñecer a loita pola hexemonía, Haass repite varias queixas ideolóxicas estadounidenses sobre China como a razón das crecentes tensións en liña co punto de vista do establishment estadounidense. Pero non deixa ningunha dúbida sobre a primacía da propia loita hexemónica. Para coñecer o papel de Haass como teórico da hexemonía imperial estadounidense, véxase John Bellamy Foster, Naked Imperialism (Nova York: Monthly Review Press, 2006), 97-99, 115-16.

(3) Véxase John Bellamy Foster e Intan Suwandi, “COVID-19 and Catastrophe Capitalism”, Monthly Review 72, nº 2 (xuño de 2020): 14-15; The Research Unit on Political Economy, “India, COVID-19, the United States, and China”, Monthly Review 72, nº 4 (setembro de 2020): 41.

(4) Michael R. Pompeo, “A China comunista e o futuro do mundo libre” (discurso, Biblioteca Presidencial Richard Nixon, Yorba Linda, CA, 23 de xullo de 2020); Max Boot, "How to Wage Hybrid War on the Kremlin", Foreign Policy, 13 de decembro de 2016.

(5) Laura Silver, Kat Devlin e Christine Huang, “Os estadounidenses culpan a China polo seu papel na propagación da Covid-19”, Pew Research Center, 30 de xullo de 2020.

(6) Dous terzos dos 160 directores executivos de corporacións multinacionais preguntados nun inquérito en marzo de 2020 nos Estados Unidos indicaron que xa se mudaron, planeaban mudarse ou estaban considerando mudar as súas operacións de cadea de produtos básicos fóra de China. Shefali Kapadia, "From Section 301 to COVID-19", Supply Chain Dive, 31 de marzo de 2020.

(7) Darius Shahtahmasebi, “A proposta de orzamento do Pentágono 2021 suxire que Rusia e China son o novo enfoque do Imperio dos EUA”, Mint Press, 24 de febreiro de 2020.

(8) A postura político-económica de Navarro, que sinalaba a inevitabilidade do conflito hexemónico con China e a necesidade de que Estados Unidos atacase primeiro, foi a razón pola que foi incorporado á administración Trump. Véxase John Bellamy Foster, Trump in the White House (Nova York: Monthly Review Press, 2017), 84-85.

(9) A Unidade de Investigación sobre Economía Política, "India, COVID-19, Estados Unidos e China". Se houbo unha disputa importante de política exterior entre os demócratas e os republicanos de Trump, foi pola promoción da administración Trump dunha distensión con Rusia para permitir unha Nova Guerra Fría a gran escala en China. Porén, os demócratas negáronse a aceptar unha distensión con Rusia, o que obrigou os republicanos a seguiren adiante, pero os demócratas lanzáronse con entusiasmo á Nova Guerra Fría da administración Trump con China. O resultado é que Estados Unidos está agora inmerso nunha Guerra Fría entre China e Rusia, que abrangue gran parte de Eurasia. Isto continuará sen importar que partido ocupe a Casa Branca.

(10) Pompeo, "A China comunista e o futuro do mundo libre".

(11) István Mészáros, “A incontrolabilidade do capital global”, Monthly Review 49, nº 9 (Febreiro de 1998): 33-34.

(12) Véxase Samir Amin, “China 2013”, Monthly Review 64, non. 10 (marzo de 2013): 14-33.

(13) Samir Amin, "Marx e o marxismo vivo son máis relevantes ca nunca", video de Youtube, 1:03:52, discurso na Universidade de Tsinghua, Beijing, o 7 de maio de 2018, publicado pola Universidade Global para a Sostibilidade, 3 de febreiro de 2019.

(14) Sobre a explotación extrema da man de obra migrante chinesa en China a través de subcontratistas de corporacións multinacionais baseadas principalmente na tríade, véxase John Bellamy Foster e Robert W. McChesney, The Endless Crise (Nova York: Monthly Review Press, 2012), 165?80; John Smith, Imperialism in the Twenty-First Century (Nova York: Monthly Review Press, 2016), 21-24.

(15) “Xi's article on Marxist political economy in contemporary China to be published”, China Daily, 15 de agosto de 2020.

(16) Wang Hui, "Personalidade revolucionaria e a filosofía da vitoria: conmemoración do 150 aniversario do nacemento de Lenin", Reading the China Dream (blog), 21 de abril de 2020. Non hai dúbida, como indica Wang Hui, de que os funcionarios locais en Wuhan inicialmente intentaron suprimiu os primeiros signos da epidemia do SARS-CoV-2, pero a resposta do PCCh a nivel nacional foi rápida e o desencadeamento dunha estratexia de guerra popular de abaixo cara a arriba foi enormemente eficaz.

(17)”Sobre o concepto do ‘simplemente posíbel’", véxase Ernst Bloch, The Principle of Hope , vol. 1 (Cambridge: Cambridge University Press, 1986), 231-32. Sobre a noción de “tempo histórico”, véxase István Mészáros, The Challenge and Burden of Historical Time: Socialism in the Twenty-First Century (Nova York: Monthly Review Press, 2008), 50-55, 366-80.

_______________________________________________________________________________________

 

[Artigo tirado do sitio web Monthly Review, outubro de 2020]

Volver