I.
Se algo valioso ten a linguaxe de Donald Trump é que é espida. Non se agocha en eufemismos nin se para en circunloquios diplomáticos. A súa ameaza de enviar un portaavións a tomar Cuba unha vez terminado o traballo en Irán non é unha hipérbole de campaña, nin unha peza máis do seu caótico estilo negociador, nin unha broma dunha improbábel sobremesa imperial. É a confesión textual dunha política que nunca foi outra cousa que a preparación do golpe final.
Durante décadas, amplos sectores debateron anacronicamente entre reformas si e reformas non, entre concesións tácticas e xestos de boa vontade, entre a esperanza dunha negociación razoábel e o cálculo de canto ceder para que a besta acougase a súa retórica. Trump destruíu de vez toda fe nese suposto escenario, e axúdanos —cómpre recoñecérmolo— a descorrer o veo dese absurdo. Todos os que acreditaron con inxenuidade extrema nos últimos meses en que era posíbel algún escenario razoábel de negociación, quedaron escaldados. A Trump nunca lle interesou negociar; só gañar tempo. A súa linguaxe descarnada aforrounos o traballo da hermenéutica: xa non é necesario ler entre liñas; agora podemos ler a cuberta dun buque de guerra.
Mentres menos tempo perdamos tratando de desentrañar a dinámica aloucada das súas idas e voltas, tentando pór parénteses entre a súa retórica e a nosa capacidade real de interlocución, ou debatendo teimudamente en que podemos conceder para modificar a política do inimigo cara a Cuba, menos tempo estaremos a lle regalar a quen xa decidiu. O único escenario posíbel e realista hoxe é prepararse sen demora e con absoluta responsabilidade para unha guerra asimétrica integral.
Cuba fixo todos os esforzos posíbeis para evitar a guerra, sen que alcanzar o silencio dos canóns implique afundirse na lameira da vergoña.
II.
Así e todo, a nudez da linguaxe imperial revela algo aínda máis profundo e definitivo. Non é que o actual presidente desprece a orde internacional; é que esa orde que supostamente garantía condicións mínimas de seguridade a países e pobos morreu. E algúns teiman —tamén dentro das nosas filas— a seguirlle medindo os signos vitais a un cadáver que hai tempo que podrece.
Cuba é membro dos BRICS, asinante da gran maioría dos acordos que a inscriben dentro da arquitectura global de Nacións Unidas, e despregou durante décadas unha axuda humanitaria desinteresada ao Sur Global que a fai acredora moral de calquera orde que pretenda chamarse civilizada. E con todo, un portaavións anunciado para tomar A Habana non provoca a convocatoria urxente do Consello de Seguridade, nin sancións preventivas, nin sequera a ameaza críbel dun illamento diplomático multilateral. Provoca silencios. Provoca cálculos mesquiños de potencias que pensan que están a salvo. Provoca, no mellor dos casos, comunicados mornos que ninguén teme e que ninguén cumprirá.
Habería que ir máis lonxe: o que Trump fai non é decretar a defunción do sistema, senón espir a impudicia do seu funcionamento real. O que morreu non é o sistema, senón a precaria harmonía entre as súas partes fortes. Xunto ás vidas prescindíbeis de sempre, o hegemón clásico sacrificou tamén os teloneiros do sistema e a esa andamiaxe chamada «orde internacional», porque agora lle estorban na súa ofensiva xeopolítica contra competidores que xa non son externos ao capitalismo senón que emerxen do seu propio marco cultural, racional e ideolóxico. Cando a competencia se daba contra o que se percibía como «antisistémico» —aínda que tal oposición fose máis imaxinada que certa, como terminou sucedendo no caso da URSS— , o sistema necesitou contrapesos, equilibrios, un pano de fondo para a súa hexemonía. Hoxe, cando o desafío se presenta en termos abertamente intercapitalistas e provén de potencias que minaron o pacto de Breton Woods —mediante o cal Washington emerxeu incuestionado urbi et orbi— , esa orde internacional se volveu un atranco. Ocorre coa orde internacional o mesmo que co liberalismo clásico: cando a elasticidade do Estado deixou de ser útil para absorber a enerxía das loitas e reivindicacións populares, o capital xestou o Consenso de Washington e a recomposición neoliberal das ditaduras latinoamericanas. A criatura sacrifica agora a andamiaxe da súa autoría, por insuficiente.
Gastemos, entón, menos tempo en convocar a reacción dunha orde xa morta e empreguemos todas as forzas posíbeis en construír unha nova a punta de fusil. Unha orde onde a garantía de seguridade non sexa un papel depositado en Xenebra, senón a certeza de que cada anaco de terra será defendido, e de que esa defensa será o feito fundante dunha legalidade internacional insurxente, nacida dos canóns da dignidade e non das actas notariais do imperio ou os chistes semanais delirantes dun poseso. Pero non é a tolemia o trazo fundamental de Trump, senón unha orde capitalista que necesitou darse tamaña arquitectura delirante para se soster custar o que custar.
III.
Que ninguén espere, porén, un décimo sétimo Estado que nos veña rescatar. A amarga realidade confirmou que a axuda enerxética rusa foi unha fiestra temporal, colexiada e negociada co propio imperio previamente. Non existe hoxe un bloque xeopolítico coa vontade real e a capacidade estrutural de desobedecer a Washington e modificar a arquitectura de excepción imposta sobre Cuba. Ese é o dato espido da nosa soidade táctica, e asumírmolo non é derrotismo: é o primeiro acto da verdadeira estratexia.
Mais hai un dato que os Estados Unidos, Trump e o seu selecto grupo de fascistas no poder tentan ignorar coa arrogancia de quen só sabe ler quilotóns e cabezas nucleares: a enorme lección de Irán e o Eixo da Resistencia, das forzas mobilizadas iraquís, dos iemenís que dobregaron a loxística saudita, de Hezbolá que resiste os persistentes ataques das tropas israelís no sur do Líbano, no medio mesmo de —evitemos rirnos ante tal dramatismo dos feitos— un «cesamento do fogo» que como sempre só cumpriron as vítimas. Eses pobos non tiñan portaavións, nin un Consello de Seguridade que os amparase, nin un bloque xeopolítico que os salvase. Teñen unha doutrina. Unha auténtica e xenuína pedagoxía da resistencia que o imperio nunca soubo descifrar.
O imperialismo pode capitalizar golpes «cirúrxicos», asasinar xenerais, destruír infraestruturas e administrar o espectáculo do seu poder aéreo. Pero hai unha variábel que escapa a todos os seus algoritmos: a resistencia de desgaste. A guerra asimétrica prolongada desangra orzamentos, quebra consensos domésticos, devora maiorías parlamentarias e converte cada vitoria táctica nunha derrota política. A resistencia é, certamente, máis custosa en vidas e é infinitamente máis eficaz politicamente que se someter para conservar unha vida que, sen soberanía, xa non o é ou ten mínimas garantías de selo. Elixir a resistencia non é un acto de heroísmo suicida; é o cálculo racional de quen entendeu que a vida baixo ocupación é unha morte diferida, e que a única moeda que o imperio respecta é o custo inaceptábel que un pobo está disposto a inflixirlle e asumir. Non chegamos a este punto da historia por poetas; unha e outra vez, ás malas, obrigáronnos a escribir con sangue para soñar e ter patria, bandeira, pobo, «a terra, a auga, o aire… o lume».
IV.
A recente orde executiva asinada por Trump é a expresión material dese novo estado de cousas. Non se trata dunha volta de parafuso máis ao bloqueo: é a formalización escrita dun estado de excepción total sobre Cuba. Calquera xesto cara á Illa, incluso o solidario ou o humanitario, queda totalmente prohibido baixo o seu articulado.
Buscan precipitar o colapso interno por asfixia, sen testemuñas incómodas, sen cooperantes, sen alimentos, sen medicamentos. É a guerra por outros medios, codificada en linguaxe de decreto.
Para xustificala, o imperio mantén un xogo permanente de narrativa dobre que merece ser desmontada con urxencia e precisión. Por unha banda, «Cuba está a piques de caer», «é a próxima», «é un Estado falido» que non require senón un empurrón final. Por outro, Cuba é unha «ameaza inusual e extraordinaria para a seguridade nacional dos Estados Unidos», até tal punto que se lle destina un portaavións.
En que quedamos? Se somos unha ameaza capaz de inflixir danos de semellante magnitude, como é que estamos a piques de caer? Se estamos a piques de caer, para que necesitan un estado de excepción total e o despregamento do seu poder naval?
A resposta é simple: ningunha das dúas afirmacións é verdadeira. Son pezas intercambiábeis dunha maquinaria de propaganda deseñada para xustificar o que non ten xustificación. E nós… Que faremos? Volvernos especialistas en discursos de fondo e subrepticios, non visíbeis?
Todo está na superficie, quen non desexe velo, que non espere curar a súa presbicia cun portaavións a cen iardas das costas de Cuba.
Pero tomemos en serio, por un intre, a lóxica do adversario. Se Cuba, este primeiro de maio, obrigou a cincocentas mil persoas a marchar fronte á embaixada dos Estados Unidos na Habana no medio desta crise, se forzou a máis de seis millóns de cubanos a asinar unha declaración contra as políticas do imperio, entón estamos ante un réxime cun poder de coacción sobrehumano, capaz de mobilizar vontades nunha escala que o propio imperio non pode igualar. Se ese poder é real, deberían pensalo dúas veces antes de atacar: como lidar cun país que controla de tal xeito a súa poboación?
Pero se, pola contra, esas marchas e esas sinaturas non foron produto de coacción ningunha, se naceron dun auténtico desexo de defender a Cuba máis aló de calquera ameaza, se foron o xesto libre dunha nación que non necesita ser obrigada para defender o seu, entón deberían pensalo aínda máis. Porque o que teñen enfronte non é un Estado falido nin unha poboación que os recibirá con flores, senón un pobo cohesionado, disposto a resistir a calquera custo e por calquera medio.
En calquera dos dous casos, a conclusión é a mesma: invadir Cuba sería o erro máis custoso e prolongado da historia imperial norteamericana.
E como dixo antes de morrer o noso Fernando Martínez Heredia: «Que se lles ocorra aos americanos, coma se é cun energúmeno de presidente; a nós dános igual, o mesmo se é un fulano simpático que se é un energúmeno, os dous dannos igual».
V.
Pero non chegamos até aquí por xeración espontánea. O ataque ás Torres Xemelgas foi o pretexto para a instalación do estado de excepción interno que se instaurou coa Lei Patriota dentro dos Estados Unidos, rompendo aquel pacto de non irrupción nas vidas privadas que supostamente defende o capitalismo. Esa orde de excepción foi trasladada despois ao mundo coas guerras de Afganistán e Iraq: deixou de importar calquera marco xurídico. As necesidades internas dunha orde mundial definida e delimitada por Washington pasaron a ser o esencial.
Trump non é unha anomalía nin un accidente; é o produto do retorno daquel proxecto neoconservador que quedou incompleto.
Así e todo, que non se engane ninguén, non chegariamos até aquí sen o episodio de Gaza. Alí, naquel xenocidio transmitido en directo, inaugurouse esta nova orde de excepción global. A comunidade internacional aceptou a comisión dun xenocidio sobre vidas prescindíbeis, vidas matábeis sen consecuencia xurídica nin política.
Non comprendemos naquel momento que en Gaza non se estaba violando o dereito internacional; estaba a fundarse unha nova orde, unha onde a barbarie é pública, consentida e televisada. E esa é a orde baixo a cal un portaavións ameaza hoxe a Cuba.
Irán é nesta época o que foi o Exército Soviético na súa: o único poder con vontade real de non ceder e de modificar contra o imperialismo a actual correlación de forzas. Pero a pregunta que arde na Nosa América é outra: onde está o Eixo da Resistencia en América Latina? É urxente constituílo, e para iso as lóxicas de Estado non nos van servir de moito. Delas só proveñen chamados ao diálogo, ao respecto dunha orde internacional morta e a apelación a un multilateralismo que semella morrer antes mesmo de nacer.
A guerra no Golfo Pérsico mostrou que nun escenario asimétrico é decisivo o control sobre vías e recursos estratéxicos. Por tanto, é necesario advertir con toda clareza: todas as bases dos Estados Unidos en América Latina se converterán de facto en obxectivos lexítimos. Cada país do Caribe que preste o seu territorio para movementos de tropas contra Cuba, ou que deixe libres as súas vías navegábeis para o tránsito de portaavións, ou o seu espazo aéreo para o paso de aeronaves e drons norteamericanos, colocarase a si mesmo no campo de batalla. Todas as bases en Florida e no territorio costeiro norteamericano que poidan servir de abastecemento serán tamén obxectivos lexítimos, así como as zonas de tránsito de mercadorías usadas polos Estados Unidos.
Esta non é unha ameaza nin unha bravata de trincheira. É a descrición técnica do que significaría unha guerra asimétrica prolongada contra un imperio loxisticamente dependente dunha rede hemisférica de bases, rutas marítimas e puntos de apoio. O inimigo obríganos a pensar en termos de guerra total. Debémolo facer coa frialdade e a quentura do que defende a súa existencia, que en realidade non é só a súa.
Todos os grupos de solidariedade con Cuba, todos os movementos dispostos ao máximo internacionalismo posíbel, deben prepararse para desencadear escenarios de resistencia dentro dos seus propios países que inclúan as bases norteamericanas como obxectivos lexítimos, dentro e fóra dos Estados Unidos. Só unha resistencia organizada e rexional poderá permitirnos modificar a correlación de forzas. Non se trata unicamente de derrotar este novo escenario de agresión que o imperio impón a Cuba e a toda a rexión. Trátase de eliminar de vez o imperialismo norteamericano da Nosa América.
Trump, sen sabelo, dános a posibilidade histórica de desatar a verdadeira loita pola independencia dos nosos pobos e pechar ese nefasto capítulo da nosa historia que é o imperio norteamericano. O que el ofrece como ameaza de morte, nós recibímolo como a oportunidade, longamente postergada, de completar a independencia inconclusa.
Non pedimos permiso para nos defender. Non facemos unha chamado a unha orde que xa non existe. Non solicitamos o amparo de institucións que validaron o xenocidio. Dicímoslle ao imperio, coa calma de quen se xoga cousas moito máis sacras que permisos para recibir un investimento, que cada portaavións despregado, cada base utilizada, cada dron lanzado, cada barco de abastecemento, terá unha resposta en tempos, lugares e formas que nós elixiremos.
E dicímoslle ao pobo dos Estados Unidos que estamos a tempo de evitar que sexan arrastrados a unha confrontación, urdida nos cómodos salóns de Washington, polos mesmos que dan as costas aos graves problemas sociais que lles afectan como pobo. Unha confrontación á que saberán con precisión o minuto en que entran, pero non poderán afirmar o momento en que sairán nin a que custos. Aos pobos de América Latina e o Caribe, dicímoslles que chegou a hora de decidir.
Non haberá neutralidade posíbel nesta hora. Será a resistencia organizada ou será a complicidade covarde. Será a independencia definitiva ou será a servidume permanente.
Nós xa eliximos.
[Artigo tirado do sitio web cubano LA TIZZA, maio de 2026]