Italia: A austeridade como parteira dos novos fascismos?

Andrea del Monaco -

A UE vaille dar a Italia 191.600 millóns dos cales só 68.000 son non reembolsábeis e 122.700 de empréstitos. Que nos pide a cambio?: o ordoliberalismo de Hajek, é dicir, unha probábel nova tributación á vivenda, a privatización da asistencia sanitaria, unha redución das pensións a partir da abolición da cota 100, unha redución dos empregados públicos, maior inseguridade laboral

 Para comprender a conexión entre o asalto neofascista de Forza Nuova á CGIL, as consecuencias dos resultados das eleccións alemás, a abolición da cota 100, o retorno contextual á reforma de Fornero e a hexemonía do ordoliberalismo de Friedrich Von Hayek, cómpre reler O 18 Brumario de Luís Bonaparte de Karl Marx a partir do seu incipit: “Hegel sinala nun pasaxe das súas obras que todos os grandes feitos e grandes personaxes da historia universal se presentan, por así dicilo, dúas veces. Esqueceu engadir que a primeira vez como unha traxedia, pero a segunda vez como unha farsa. Caussidière en lugar de Danton, Louis Blanc en lugar de Robespierre, a Montaña de 1848-1851 en lugar da Montaña de 1793-1795, o sobriño en lugar do tío”.

 Hoxe temos as políticas deflacionarias de Draghi e Scholz en lugar das políticas deflacionarias do chanceler alemán Bruning. O asalto dos escuadristas á CGIL evoca inevitabelmente a destrución das oficinas dos sindicatos, de L'Avanti, de L'Unità e dos partidos antifascistas desde o 23 de marzo de 1919 (fundación das escuadras de combate) até o 24 de decembro de 1925 (a primeira das leis fascistas que pecha definitivamente a fase da Italia liberal). A diferenza do fascismo, o nazismo chegou ao poder en Alemaña en 1933. A narrativa dominante fala da hiperinflación durante a República de Weimar na década de 1920 como a razón da chegada do nazismo. En realidade, a causa decisiva da chegada de Hitler foi a política de austeridade levada a cabo polo chanceler Bruning entre 1930 e 1932: aumento da taxa de desconto, fortes reducións dos gastos estatais, aumento dos dereitos de aduana, redución de salarios e subsidios, desemprego. Que aconteceu? O desemprego e os impostos aumentaron, os recortes sociais reduciron o nivel de vida dos desempregados e os proletarios ante os que Bruning se volveu impopular. Os socialdemócratas, que apoiaran o ex chanceler Muller até 1930, malia as políticas de Bruning dirixidas aos traballadores, abstivéronse por temor a que o presidente Hindenburg nomease un goberno de dereita.

 Mutatis mutandis, a austeridade con políticas salariais deflacionarias da UE, austeridade que o goberno de Draghi deberá implementar a partir de 2023 (cando o Pacto de Estabilidade volva ser vinculante), aseméllase moito á austeridade do chanceler Bruning. En 1933 esta austeridade foi a parteira do nazismo, levando a Hitler ao poder co 37% dos votos. Aínda non sabemos se con ton de farsa ou de traxedia, a austeridade da UE de marca Vonhayekiana producirá un neofascismo no poder en 2023. Por agora Forza Nuova ataca a CGIL. O 18 de outubro, o porto de Trieste foi bloqueado por unha protesta pacífica de opositores ao Paso Verde. Unha nova arma de distracción masiva? Cando xurdan as verdadeiras contradicións materiais como recortes á saúde, asistencia social, aumentos nas facturas, impostos á vivenda, recolocacións e un retorno á Lei Fornero, que votarán os traballadores recentemente desempregados e empobrecidos?

 Para comprender verdadeiramente os resultados das eleccións alemás e o seu impacto en Italia, cómpre mirar o contido do programa da posíbel coalición entre socialdemócratas, verdes e liberais. A narrativa dominante centrouse na derrota parcial dos populares, a escasa vitoria do SPD, o éxito (menos do esperado polas enquisas) dos verdes e liberais: o SPD obtivo o 25,7% dos votos, os demócratas cristiáns do CDU / CSU 24,1%, caendo a mínimos históricos; os Verdes alcanzan o 14,8% dos votos por primeira vez e superan os liberais do FDP que quedan no 11,5%. Alternative Fur Deutschland, o partido de extrema dereita aliado da Liga, que se orixina nunha escisión á dereita do CSU / CDU, recolle o 10,3% dos votos, lamentabelmente Die Linke fica no 4,9%. Hai dúas opcións para unha posíbel coalición de goberno: a chamada coalición xamaicana con demócratas cristiáns, verdes e liberais e a coalición semáforo con socialdemócratas, verdes e liberais. Nestes días parece prevalecer esta segunda opción. O líder do SPD Scholz, a líder de Grunen Annalena Baerbock e o líder do FDP Christian Lindner asinaron un documento de 12 páxinas que será a base dun posíbel programa de goberno: o sábado 16 e o domingo 17 de outubro os tres líderes presentaron as súas doce páxinas asinadas para a súa aprobación e despois comezaron as verdadeiras negociacións de goberno. A futura "coalición semáforo" tería unha maioría de 416 deputados no Parlamento (206 do SPD, 118 Verdes e 92 liberais), 48 votos por riba da maioría absoluta de 368. O documento básico da discusión sobre o programa de goberno é un documento decente para os cidadáns alemáns e preocupante para os cidadáns italianos. Os socialdemócratas obtiveron unha promesa contra a pobreza infantil, un plan de construción de 400.000 novos apartamentos, dos cales 100.000 a un alugueiro xusto, e a estabilización do nivel das pensións.

 Nas doce páxinas, Alemaña defínese como "unha terra moderna de inmigración" co obxectivo de “acelerar os trámites de asilo e reunificación familiar”, e, atención tamén, "as repatriacións que serán necesarias". Os Grunens non impoñen un límite de velocidade de 130 quilómetros por hora nas autoestradas, nin impoñen un aumento de impostos ás rendas máis altas. O FDP renuncia aos recortes de impostos e acepta o salario mínimo de 12 euros a hora xa no primeiro ano, un punto fundamental tanto para o SPD como para os Verdes. Para rematar, pero non menos importante para nós os italianos, os tres partidos coinciden no liberalismo de Friedrich Von Hayek que informa a Constitución alemá, non cuestionan o "teito orzamentario" contido no Grundgesetz für die Bundesrepublik, actualmente suspendido debido á urxencia pandémica. Todo isto malia que os Verdes dixeran que querían abolir "o teito orzamenttario" durante a campaña electoral. E, atención! cando o Partido Demócrata dá a benvida á vitoria de Scholz, elimínase o seguinte feito, ben resumido no documento aprobado: o Pacto de Estabilidade e Crecemento da Eurozona, suspendido para permitir aos gobernos protexerse das consecuencias económicas da pandemia, non se debe cambiar. Así que a posición alemá a favor da austeridade na UE non mudará! O feito de que o programa do futuro goberno alemán presidido por Scholz se opoña a calquera flexibilización do Pacto de Estabilidade é decisivo para Italia. Determina as condicionalidades que a Comisión Europea establece para darnos os 191.000 millóns do Fondo de Recuperación.

 Non só a Comisión Europea, que xestiona o desembolso dos fondos do PNRR, está solicitando reformas estruturais aos países individuais. Para desembolsar os fondos, Bruxelas pedirá a Italia que respecte o Pacto de Estabilidade, ese Pacto que Scholz e Lindner non queren modificar en absoluto, tanto como para subliñalo no programa do futuro goberno alemán. Que significa? Que a cambio dos 191.000 millóns da Recuperación teremos que reducir o noso ratio Débeda / PIB do actual 155% ao 60% en vinte anos. Debe facerse unha premisa. A austeridade na UE ten tres pasos cruciais: 1) en 1992 o Tratado de Maastricht impuxo dous parámetros nos orzamentos dos estados: o límite do 60% na relación débeda / PIB e o límite do 3% na relación déficit / PIB. 2) En 1997, o ministro de Finanzas alemán Weigel, temendo que co lanzamento do euro os estados chicharra do sur de Europa se endebedasen demasiado, fixo máis vinculantes os dous parámetros inventando o Pacto de Estabilidade regulado na UE co Regulamento 1476 / 97. 3).

 Despois de 2008, a burbulla das hipotecas subprime estadounidenses (crack Lehman Brothers) repercute en Europa coa crise do euro: unha crise de débeda privada transfórmase á mantenta nunha crise de débeda pública. En Italia prodúcese a chegada do goberno de Monti, na UE endurécse o Pacto de Estabilidade a través de dos Regulamentos europeos, o Regulamento 1176/2011 e o Regulamento 472/2013. Que impoñen con máis rixidez? Que cada Estado membro debe reducir a ratio Débeda / PIB ao 60% en vinte anos, é dicir, eliminar o benestar, a saúde e a intervención pública. Por iso, o goberno de Monti lanza a reforma de Fornero, bloquea a revalorización das pensións, coloca a IMU na primeira vivenda, inicia unha serie de recortes no gasto público que reducen o número de empregados do estado nas súas distintas ramas. O mesmo que farán os gobernos posteriores, o goberno de Renzi desarticulará definitivamente o artigo 18, flexibilizando o mercado laboral. Que ten que ver o programa de goberno do probábel futuro chanceler alemán Scholz co PNRR italiano? Moito! Dado que os 191.000 millóns se desembolsarán a Italia baixo a condición do cumprimento do Pacto de Estabilidade, dado que Sholz asinou un preacordo gobernamental no que escribe que o Pacto de Estabilidade non se modificará, Scholz e Lindner serán os primeiros en impoñer a austeridade a Draghi. Porque os socialdemócratas abrazaron a economía social de mercado apoiada pola CDU-CSU durante algún tempo.

 Mutatis mutandis, abrazar a economía social de mercado (austeridade adozada lingüisticamente) é comparábel ao voto do Partido Socialista Francés e do Partido Socialista Alemán aos créditos de guerra ao comezo da Primeira Guerra Mundial, que acabou coa Segunda Internacional socialista. Non é casualidade que a Terceira Internacional comunista teña as súas orixes nas conferencias de Kiental e Zimmerwald en 1915-6 onde Lenin propón a "guerra contra a guerra imperialista" e quere transformar a guerra imperialista nunha guerra de clases, a guerra dos proletarios contra todos os burgueses. Pero volvamos á filosofía política de Von Hayek que subxace á economía social de mercado e a súa última emanación, o Pacto de Estabilidade.

 Como recorda Alessandro Somma no ensaio "A economía social de mercado e o choque entre capitalismos", Friedrich von Hayek, ao comentar o uso da "economía social de mercado" a principios dos setenta, observou: “Non me gusta este uso, mesmo se grazas a ela, algúns amigos alemáns parecen lograr que o tipo de orde social que defendo sexa atractivo para os círculos máis amplos”. Que significa? Que gañara o teórico do ordoliberalismo en Alemaña. Keynes, a intervención estatal e o poder adquisitivo dos salarios perderan. E perderán na futura UE. O propio Hayek di claramente, detrás da economía social de mercado está o seu ordoliberalismo. Con Bad Godesberg, o SPD renunciou á democracia económica para abrazar "a economía de mercado globalmente directa", pero nesta expresión mantívose o obxectivo keynesiano do pleno emprego xunto co control de prezos. Desafortunadamente, despois da chancelaría de Willy Brandt, desde 1974 Helmut Schmidt sancionou a fin do keynesianismo de feito abrazando a tese de Hayek: o Estado, para o socialdemócrata Schmidt, mantendo o seu marco formal, é a garantía da economía de mercado, o corsé da competencia que é unha fonte de progreso económico.

 Baixo Kohl, o ordoliberalismo dá un paso máis: tras a caída do muro de Berlín, o Tratado de unión monetaria, económica e social entre as dúas Alemañas, ten como base a economía social de mercado, definida como unha orde económica baseada na “propiedade privada, libre competencia, libre formación de prezos e fundamentalmente libre circulación de traballo, capital, bens e servizos”. Ollo! Este tratado será a base de Maastricht. O golpe final ao traballo na economía social de mercado dáo o chanceler socialdemócrata Schröder cos catro paquetes da reforma Hartz: como recorda Somma, os dous primeiros paquetes precarizan e devalúan o traballo, e o cuarto paquete, construíndo o chamado Estado social, coa intervención estatal, que "leva" os desempregados a traballar, e xa que logo, aumenta a depreciación do traballo en si. Este é o marco ordoliberal alemán que informa á UE, o marco que quere o retorno da austeridade xa goberne a CDU-CSU ou o SPD.

 E chegamos ao impacto do programa de goberno de Scholz en Italia. Antes da pandemia, a relación débeda / PIB de Italia achegábase ao 135%. En 2020 chegamos ao 155% debido ao déficit necesario para conter as consecuencias da pandemia. Suspéndese o Pacto de Estabilidade. Ollo! Suspendido pero obrigatorio. Xa que logo, en vinte anos teremos que reducir a ratio Débeda / PIB do 155% ao 60%. O 11 de setembro, o vicepresidente da Comisión da UE, Valdis Dombrovskis, na reunión de EcoFin en Brdo, Eslovenia, díxoo moi claramente: "Ao preparar os orzamentos de 2023, os países europeos terán que ter en conta que a cláusula de suspensión do Pacto de estabilidade se desactivará". E ollo! No PNRR, os Estados membros adiantan o diñeiro para proxectos cos seus propios fondos e dúas veces ao ano presentan á Comisión Europea unha solicitude de pagamento da contribución financeira en Bruxelas: esta solicitude implica o de metas e obxectivos acordados e indicados no PNRR aprobado.

 A Comisión avalía nun prazo de dous meses de xeito preliminar se estes obxectivos se alcanzaron "satisfactoriamente". Se ten éxito, a Comisión transmite as súas conclusións ao Comité Económico e Financeiro e adopta "sen demora indebida" unha decisión que autorice o desembolso dos fondos. E se avalía negativamente as solicitudes de pagamento? Que ocorrerá cos 191.000 millóns prometidos da UE? A resposta está no artigo 10 do Regulamento da UE 2021/241 que regula o Fondo de Recuperación. Se a Comisión considera que non se alcanzaron os obxectivos indicados no PNRR, o pagamento (total ou parcial) suspéndese e renóvase só despois de que o Estado membro en cuestión adopte as "medidas necesarias para garantir a consecución satisfactoria das metas e obxectivos". Se non se realizaron avances concretos, despois de 18 meses é posíbel rescindir o contrato que rexe o PNRR e liberar o importe da contribución financeira. Calquera prefinanciamento recuperaríase integramente. Segundo o artigo 10 do Regulamento do Fondo de Recuperación, a Comisión presenta ao Consello unha proposta para suspender a totalidade ou parte dos compromisos ou pagamentos se o Consello decide, de conformidade co artigo 126 do Tratado de Funcionamento da UE, que un estado membro non reduciu o seu déficit excesivo. Ou os pagamentos poden suspenderse se o Consello adopta dúas Recomendacións, de conformidade co Regulamento (UE) n. ° 1176/2011, porque un Estado membro presentou un plan de medidas correctoras insuficiente ou non adoptou as medidas correctoras recomendadas.

 E finalmente, o Consello pode suspender os pagamentos se un Estado membro non respecta o memorando imposto polo artigo 7 do Regulamento (UE) non. 472/2013. Que significa isto? Por unha banda, a UE dános 191.000 millóns. Doutra banda, Valdis Dombrovskis lémbranos que o ano que vén, en 2022, cando fagamos a Lei de Orzamentos para 2023, o Pacto de Estabilidade volverá ser vinculante. Logo, para utilizar eses 191.000 millóns teremos que recortar violentamente o gasto público para recortar a relación débeda / PIB. E preste atención a isto. Reducir a ratio Débeda / PIB do actual 155% ao 60% en vinte anos é imposíbel se non queremos acabar como Grecia. Pero mesmo reducila ao 100% implica unha cura de cabalo: impostos e posta a cero da máquina estatal. Se a partir de 2023 non iniciamos este novo tratamento de austeridade, non só non chegarán os 191.000 millóns do Fondo de Recuperación senón que a UE recuperará tamén o anticipo de 24,9 (dos 191) billóns recibidos en agosto polo goberno italiano.

 Practicamente a UE dános 191.600 millóns dos cales só 68.000 son non reembolsábeis e 122.700 de empréstitos. Que nos pide a cambio?: o ordoliberalismo de Hajek, é dicir, unha probábel nova tributación á vivenda, a privatización da asistencia sanitaria, unha redución das pensións a partir da abolición da cota 100, unha redución dos empregados públicos, maior inseguridade laboral. Que pasará cando cheguen os efectos materiais sobre os traballadores e xubilados italianos a partir de 2023 e haxa unhas eleccións? Os partidos neofascistas seguirán impulsando a protesta NON VAX ou capitalizarán a oposición á austeridade da UE en clave chovinista? E poderá a esquerda loitar contra a austeridade da UE defendendo os traballadores e estar fronte aos mercados restando votos ao neofascismo?

 

[Artigo tirado do sitio web Sin Permiso, do 6 de novembro de 2021]

Volver